Bijna derde van pesticiden op voedsel nooit volledig getest

⏱ Leestijd: ongeveer 5 minuten

Wist je dat? Dat 30% van de pesticiden op ons eten nooit volledig is getest? Toch ligt er nu een Europees voorstel om die herkeuringen grotendeels af te schaffen. Hoe zit dat? En wat betekent het voor het eten dat jij elke dag koopt?

Bij foodwatch ergeren we ons aan hoe dit debat vaak gaat. De discussie gaat steeds over de vraag: is er nou te veel of te weinig regulering? Maar dat is niet de echte vraag. Wat wij willen weten is: stelt de overheid onze gezondheid voorop, of winnen economische belangen het steeds weer? We leggen het je uit.

In dit artikel lees je:

• Of pesticiden echt gevaarlijk zijn voor je gezondheid
• Wat een MRL is en wat het níét betekent
• Hoe verboden pesticiden toch op ons bord belanden
• Wat het Omnibus-voorstel inhoudt en waarom het gevaarlijk is
• De mythe dat we pesticiden "nodig hebben"
• Wat foodwatch concreet eist

Dat is niet met een simpel ja of nee te beantwoorden.

Niet elk restje pesticide op je eten leidt direct tot gezondheidsschade. Dat is belangrijk om te weten. Maar dat betekent niet dat er geen risico's zijn, want die zijn er wel degelijk.

Verschillende pesticiden worden in verband gebracht met ernstige gezondheidseffecten. Zo classificeerde het IARC (een internationaal kankeronderzoeksinstituut van de Wereldgezondheidsorganisatie) het veelgebruikte middel glyfosaat als "waarschijnlijk kankerverwekkend". Andere pesticiden worden gelinkt aan hormoonverstoring, neurologische schade en verminderde vruchtbaarheid. Daar komt bij dat pesticiden ook schadelijk zijn voor bijen en andere bestuivende insecten. En dat raakt uiteindelijk ons hele voedselsysteem.

Het grote probleem zit hem niet in één restje op één appel. Het zit in de langdurige, gecombineerde blootstelling van miljoenen mensen, inclusief kinderen, die dag na dag een mix van verschillende stoffen binnenkrijgen. Wat die combinatie op de lange termijn doet, wordt nauwelijks onderzocht.

Juist daarom is het zo belangrijk dat de regels rondom pesticiden kloppen.

De EU heeft officieel een van de strengste systemen ter wereld voor het toelaten van pesticiden. Bestrijdingsmiddelen moeten regelmatig opnieuw worden beoordeeld. En er gelden maximale limieten voor resten van pesticiden op voedsel. Die worden MRL's genoemd.

Maar in de praktijk gaat het mis.

Ongeveer 30% van de toegelaten pesticiden is verlengd zonder volledige herkeuring. Nieuwe wetenschappelijke kennis over die middelen wordt dus jarenlang genegeerd. De regels schrijven herkeuring voor, maar het gebeurt gewoon niet.

Juist daarom is het zo belangrijk dat de regels rondom pesticiden kloppen.

Als je hoort dat residuen "onder de wettelijke norm" blijven, klinkt dat geruststellend. Maar een MRL is geen bewijs dat iets veilig is.

Wat is het? De Maximale Residu Limiet (MRL) is het wettelijk toegestane maximale residu (restgehalte) van een stof in of op levensmiddelen. Een MRL zegt alleen: er zit niet meer van deze ene stof op dan wettelijk is toegestaan. Wat het systeem niet doet:

• Combinaties beoordelen. Op groente en fruit zitten vaak resten van meerdere pesticiden tegelijk. Wat doen die stoffen samen met je lichaam? Dat wordt nauwelijks gemeten. Al in 2005 werd beloofd dat hier regels voor zouden komen, maar die zijn er nog steeds niet.
• Rekening houden met kwetsbare mensen. Jonge kinderen, zwangere vrouwen en mensen met een zwakke gezondheid zijn gevoeliger voor pesticiden. De normen houden daar onvoldoende rekening mee.
• Bijhouden wat de wetenschap leert. We weten steeds meer over hoe pesticiden het hormoonsysteem verstoren. Die nieuwe kennis leidt niet automatisch tot strengere normen.

En als een residu onder de MRL blijft? Dan kan de toezichthouder juridisch gezien bijna niets doen, ook als mensen dagelijks worden blootgesteld aan een mix van meerdere stoffen tegelijk.

Dit weten maar weinig mensen: sommige pesticiden zijn in Europa verboden omdat ze zó giftig zijn dat ze een te groot risico vormen voor de gezondheid of te veel gevaar opleveren voor de natuur. Europese boeren mogen ze niet meer gebruiken.

Maar hier zit een bizarre tegenstrijdigheid in het Europese beleid: diezelfde verboden chemicaliën mogen wél worden geproduceerd in Europa en geëxporteerd naar andere landen. Wat hier te gevaarlijk is voor gebruik, mag dus elders gewoon worden ingezet.

De gevolgen daarvan zijn ernstig. Boeren, plantagewerkers, hun families en omwonenden worden bij gebruik van deze middelen langdurig blootgesteld aan stoffen die de EU zelf als te gevaarlijk heeft bestempeld. En dan is er het boemerangeffect: via de import van voedsel komen residuen van die verboden pesticiden gewoon weer de EU binnen, en belanden ze op jouw bord. 

De Europese Commissie heeft een pakket nieuwe regels voorgesteld: het Food and Feed Safety Omnibus-pakket. Het wordt gepresenteerd als "minder bureaucratie". Maar wat betekent het in de praktijk voor jou?

Stel: een pesticide wordt door nieuwe wetenschappelijke inzichten verdacht van hormoonverstoring. Onder de huidige regels moet dat middel opnieuw worden beoordeeld. Onder het nieuwe voorstel hoeft dat niet meer automatisch. Het middel blijft gewoon toegelaten. En als het uiteindelijk tóch schadelijk wordt bevonden, mag het nog maanden of jaren worden gebruikt voordat het van de markt gaat.

Concreet regelt het voorstel:

• De verplichte herkeuring van pesticiden wordt grotendeels afgeschaft
• Toelatingen kunnen voor onbepaalde tijd worden verlengd
• Nieuwe wetenschappelijke inzichten hoeven niet meer automatisch te worden meegenomen
• Middelen die schadelijk zijn bevonden, mogen nog maanden of jaren blijven worden gebruikt

Dit betekent dat pesticiden op ons eten kunnen blijven zitten, ook als de wetenschap aantoont dat ze schadelijk zijn. Niet omdat we het niet weten, maar omdat de regels het toestaan.

Foodwatch heeft juridisch laten onderzoeken (PDF, 616 KB) of dit voorstel door de beugel kan. De conclusie is helder: het verlaagt de bescherming voor gezondheid en milieu aanzienlijk, botst met Europese grondrechten en gaat in tegen uitspraken van het Europees Hof van Justitie. Bovendien is er voor een voorstel dat 450 miljoen Europeanen raakt geen uitgebreide analyse gemaakt en geen publieke inspraak georganiseerd.

Kort gezegd: onder het mom van "vereenvoudiging" wordt de bescherming van jouw gezondheid stap voor stap uitgehold.

Dit is misschien wel de hardnekkigste mythe in het voedseldebat. En het is geen toeval dat de industrie dit verhaal actief verspreidt.
Let trouwens op de taal. Pesticiden worden officieel "gewasbeschermingsmiddelen" genoemd. Dat klinkt onschuldig, alsof boeren hun gewassen beschermen tegen gevaar. Maar wat er écht gebeurt: pesticiden houden een kwetsbaar landbouwsysteem overeind dat zonder die middelen zou instorten. We zijn er afhankelijk van geworden.
En die afhankelijkheid is geen natuurwet. Het is een keuze. Of eigenlijk: het resultaat van decennia aan beleid dat schaalvergroting, monoculturen en prijsdruk heeft beloond. Boeren zitten gevangen in een systeem waarin ze steeds groter moeten worden, steeds goedkoper moeten produceren, en steeds meer middelen nodig hebben om dat vol te houden. Pesticiden zijn niet de oplossing voor dat probleem, ze zijn een symptoom ervan.

Kan het ook zonder? Ja. Er zijn al volop bewezen alternatieven:

• Vruchtwisseling en gewasdiversiteit, zodat plagen zich minder snel kunnen verspreiden
• Bloemstroken en herstel van leefgebieden voor natuurlijke vijanden van plaaginsecten
• Biologische plaagbestrijding
• Kortere, regionale voedselketens die minder afhankelijk zijn van bulkproductie

En dan is er nog iets dat zelden wordt genoemd: de EU heeft geen voedseltekort. Integendeel, er is structurele overproductie. Een groot deel van de Europese landbouwgrond wordt gebruikt voor veevoer, niet voor voedsel voor mensen. De vraag is dus niet alleen hoeveel we produceren, maar wat we produceren, voor wie, en tegen welke maatschappelijke kosten.
Pesticidenvrije landbouw is haalbaar. Niet morgen, en niet zonder systeemverandering. Maar we kunnen er wel nu naar toe gaan werken door de landbouw om te vormen.

Het gaat niet om het bangmaken van consumenten. Het gaat om een eerlijke keuze: stel je gezondheid voorop, of niet?

Wij kiezen voor gezondheid. Concreet vragen wij:
✔ Geen verlengingen van pesticiden zonder volledige herkeuring

✔ Betere regels voor de beoordeling van meerdere stoffen tegelijk

✔ Een verbod op import van voedsel met resten van in Europa verboden pesticiden

✔ Een landbouw die steeds minder pesticiden gebruikt

✔ Afwijzing van het Omnibus-voorstel zoals het er nu ligt

Voedselveiligheid is geen papierkwestie. Het is een basisrecht.

Juist daarom is het zo belangrijk dat de regels rondom pesticiden kloppen.

Vind je dit belangrijk? Doe mee

Dit artikel gelezen hebben is een begin. Maar echte verandering begint als meer mensen dit weten, en van zich laten horen.

• Teken de petitie - Stop de grote gifroute
• Meld je aan voor de nieuwsbrief - blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen rond voedselveiligheid
• Deel dit artikel - stuur het door via WhatsApp, Instagram of LinkedIn. Hoe meer mensen dit weten, hoe groter de druk op beleidsmakers.

Samen kunnen we ervoor zorgen dat voedselveiligheid niet wordt uitgehold, maar versterkt.