De voedingsindustrie kondigt via brancheorganisatie FNLI een aanscherping van de Reclamecode voor Voedingsmiddelen aan. Volgens ons is dit geen echte doorbraak, maar vooral een poging om het eigen imago op te poetsen. Zeker omdat er in Den Haag al wordt gewerkt aan een wet Kindermarketing. De sector presenteert zich als voortrekker, terwijl kinderen en jongeren al jaren structureel worden blootgesteld aan agressieve marketing voor ongezond voedsel.
Te laat en te weinig om het lijf
Wij zien deze aanscherping vooral als een poging om op het laatste moment onder een wettelijk verbod op kindermarketing uit te komen. De voorgestelde maatregelen komen laat en schieten tekort om kinderen en alle jongeren daadwerkelijk te beschermen. Het kabinet moet zich hier wat ons betreft niet door laten misleiden en zo snel mogelijk de al langer beloofde wetgeving voor het reguleren van kindermarketing presenteren.
De huidige reclamecode voor voedingsmiddelen stamt uit 2019 en had uiterlijk in 2021 geëvalueerd en aangescherpt moeten worden. Dat is nooit gebeurd. Daardoor konden bedrijven jarenlang doorgaan met kindermarketing onder verouderde en zwakke regels. Dat de industrie nu ineens spreekt over strengere regels, terwijl in Den Haag wordt gewerkt aan wetgeving, voelt voor ons vooral als een cosmetische ingreep om naar buiten toe beter voor de dag te komen.
Geen sprake van voortrekkersrol Nederlandse voedselindustrie
De verhoging van de leeftijdsgrens van 13 naar 16 jaar beschouwen wij als een kleine stap vooruit, maar die is volstrekt onvoldoende. De sector stelt dat hiermee 600.000 jongeren extra worden beschermd, maar laat tegelijkertijd 16- en 17-jarigen volledig buiten beschouwing. Daarmee blijven ongeveer 400.000 jongeren onbeschermd, wat wij onacceptabel vinden. Wij eisen dat leeftijdsgrenzen, zowel bij zelfregulering als de wet, op 18 jaar worden gesteld.
Ook het beeld dat de voedingsindustrie schetst van strenge regels en een voortrekkersrol delen wij nadrukkelijk niet. Nederland scoort misschien iets beter dan sommige buurlanden als het gaat om het verbod op het gebruik van bekende kinderidolen op ongezonde producten, maar dat is een bijzonder lage lat als je weet dat zelfbedachte karakters zoals de LU prins en de tijger van Kellogg's nog altijd wel mogen. In andere landen is de situatie ronduit slecht qua bekende kinderidolen, maar in landen als het Verenigd Koninkrijk en Noorwegen zijn juist wél stevige wettelijke maatregelen genomen tegen kindermarketing. Van een voortrekkersrol door de voedselindustrie voor Nederland is in onze ogen dan ook geen sprake.
Zelfregulering: systeem dat niet werkt en nooit zal werken
Wij zijn daarnaast uitgesproken kritisch over het blijven inzetten op zelfregulering. De naleving ligt bij de Stichting Reclame Code, zonder wettelijke sancties. In de praktijk blijkt dit systeem niet te werken. Jaarlijks worden tientallen klachten door Foodwatch ingediend, vaak over exact dezelfde overtredingen. Nog steeds duiken bekende kinderidolen op snoep, chips en frisdrank, terwijl dat volgens de afspraken uit 2019 niet meer zou mogen.
De sancties die de Reclame Code Commissie kan opleggen stellen weinig voor. De zwaarste maatregel is een vriendelijk verzoek om te stoppen, waarna bedrijven ook al zijn ze in overtreding bevonden rustig hun voorraad kunnen en mogen uitverkopen. Zelfs bij herhaalde overtredingen volgen geen echte consequenties. Zeker bij seizoensproducten, zoals adventskalenders of paaseitjes met kinderidolen, is dit systeem volstrekt ontoereikend. Ook de lange doorlooptijd van klachtenprocedures, die kan oplopen tot zes maanden, werkt in het voordeel van de overtreders.
Daarom vinden wij wettelijke regulering onvermijdelijk en noodzakelijk. Het is positief dat die eraan lijkt te komen, maar de overheid moet wel doorpakken. Alle kinderen en jongeren van 0 tot 18 jaar verdienen serieuze bescherming tegen ongezonde voedselmarketing, in plaats van vrijblijvende beloftes van een sector die al jaren laat zien zichzelf niet effectief te kunnen of willen reguleren.
Dit artikel samengevat in begrijpelijke taal
Foodwatch vindt dat de nieuwe regels voor reclame over eten en drinken niet sterk genoeg zijn. De regels zijn nu gemaakt door de industrie zelf, en Foodwatch ziet dat daardoor kinderen en volwassenen nog vaak ongezonde producten te zien krijgen in reclames. Dat betekent dat veel reclame voor bijvoorbeeld suikerhoudende snacks of drankjes nog steeds getoond wordt, ook aan jongeren. Foodwatch zegt dat deze regels nog te zwak zijn en niet goed genoeg worden gecontroleerd.
Foodwatch wil dat de overheid de regels strenger maakt met een echte wet. Die wet moet ervoor zorgen dat reclame voor ongezond eten kinderen beter beschermt, zodat zij minder vaak verleid worden om dit soort producten te kiezen. Foodwatch roept op om samen te werken aan betere, duidelijke regels zodat iedereen gezonder kan eten en reclame eerlijker wordt.
We hebben nog genoeg op ons bord: steun ons!
Foodwatch is een 100% onafhankelijke organisatie die elke overheidsfinanciering of donaties van bedrijven weigert. Zo voorkomen we belangenconflicten! Het zijn jullie donaties die onze vrijheid van meningsuiting en acties garanderen om te onderzoeken, alarm te slaan en dingen in beweging te krijgen. Samen maken we een harde vuist. Hartelijk dank voor je steun!
