Europese pesticidenwet schendt eigen regels

De plannen van de Europese Commissie om beschermingsregels voor pesticiden ingrijpend te versoepelen zijn onrechtmatig. Dat blijkt uit een nieuw juridisch advies (PDF, 616 KB) dat vandaag is gepubliceerd door een coalitie van milieu- en consumentenorganisaties, waaronder foodwatch.

Wat hebben de juristen onderzocht?

De juristen die het advies hebben opgesteld, onderzochten of de voorgestelde wijzigingen het beschermingsniveau voor mens, dier en milieu verlagen. Daarnaast bekeken zij of deze wijzigingen verenigbaar zijn met hoger Europees recht, waaronder het voorzorgsbeginsel, het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie en het EU-Handvest van de grondrechten.

Hun conclusie is helder: de plannen van de Europese Commissie leiden tot een aanzienlijke verlaging van het beschermingsniveau voor gezondheid en milieu. Tegelijkertijd bestaan er ernstige twijfels over de vraag of deze plannen verenigbaar zijn met het voorzorgsbeginsel en het in het EU-recht vastgelegde hoge beschermingsniveau.

Kort gezegd: de nieuwe plannen verzwakken de bescherming van mens en milieu en zijn in strijd met de eigen Europese regels, die juist voorschrijven dat gezondheid en milieubescherming voorop moeten staan.

Wat staat er in het Omnibus-pakket?

De Europese Commissie presenteerde eind 2025 het zogeheten Food and Feed Safety Omnibus-pakket. Dit maakt deel uit van een bredere EU-strategie om regelgeving te ‘vereenvoudigen’ en administratieve lasten te verminderen. 

Met dit pakket wil de Commissie de nu verplichte periodieke herbeoordeling van werkzame stoffen in pesticiden grotendeels afschaffen. Veel bestrijdingsmiddelen zouden voortaan voor onbepaalde tijd toegelaten blijven. Nieuwe wetenschappelijke inzichten – bijvoorbeeld over kanker, hormoonverstoring of verontreiniging van grond- en drinkwater – zouden in de praktijk niet langer automatisch leiden tot herbeoordeling of intrekking.

Daarnaast stelt de Commissie voor om de zogeheten opbruik- en overgangstermijnen fors te verlengen. Dat betekent dat pesticiden waarvan is vastgesteld dat zij schadelijk zijn voor gezondheid of milieu, nog maanden tot zelfs jaren gebruikt mogen worden nadat hun toelating is ingetrokken.

In strijd met uitspraken van het Europees Hof

Uit het juridisch advies (PDF, 616 KB) blijkt dat deze plannen haaks staan op vaste rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie. In het Blaise-arrest uit 2019 oordeelde het Hof dat de EU-wetgever bij regels over gewasbeschermingsmiddelen het voorzorgsbeginsel strikt moet toepassen en verplicht is om de nieuwste stand van de wetenschap te betrekken bij risicobeoordelingen. Economische belangen van bedrijven mogen daarbij niet zwaarder wegen dan de bescherming van gezondheid en milieu.

Democratische spelregels genegeerd

Het advies (PDF, 616 KB)  bekritiseert ook de manier waarop de Europese Commissie het voorstel heeft voorbereid. Zo is geen volledige risico-analyse uitgevoerd, terwijl aanzienlijke gevolgen voor milieu en volksgezondheid te verwachten zijn. Ook is geen openbare consultatie gehouden waarin wetenschappers, maatschappelijke organisaties en andere belanghebbenden hun mening konden geven. Dat ondermijnt een zorgvuldige en democratische besluitvorming.

Wij waarschuwen dat het voorstel jaren aan vooruitgang in de bescherming tegen pesticiden ongedaan kan maken, zorgt voor onduidelijke regels en vooral grote chemische bedrijven zoals Bayer-Monsanto in de kaart speelt. Onder het mom van ‘vereenvoudiging’ wordt de bescherming van mensen, boeren en natuur stap voor stap afgebouwd.

Oproep aan de Nederlandse regering

Wij roepen de Nederlandse regering op om dit wetsvoorstel niet te steunen en zich tijdens de vergadering van de Europese Raad op 2 februari expliciet tegen de plannen van de Europese Commissie uit te spreken.