Al langer maken we ons, zoals je waarschijnlijk weet, druk over de manier waarop kweekzalm met keurmerken in de supermarkt wordt aangeprezen als ‘milieuvriendelijk geproduceerd’ of ‘verantwoord’. Mooie plaatjes, groene en blauwe logo's, en geruststellende teksten. Maar kun jij als consument eigenlijk in de winkel eenvoudig controleren of dat allemaal klopt? We hebben het onderzocht en nagevraagd bij Albert Heijn, Jumbo en Lidl. Laatstgenoemde is al verpakkingen aan het aanpassen!
Waarom we hier naar hengelen?
Op kweekzalmverpakkingen in de supermarkt prijken vaak keurmerkenzoals ASC en GGN, met teksten als ‘milieuvriendelijk geproduceerd’ of ‘afkomstig uit verantwoorde viskweek’. Klinkt goed, maar wat betekent dat nou precies en waar komt de zalm precies vandaan? Wij vinden dat je als consument moet kunnen nagaan wat zo'n belofte exact inhoudt, want hetbeïnvloedt je aankoopbeslissing. En dat blijkt in de praktijk erg lastig: uit ons onderzoek is naar voren gekomen dat het niet mogelijk is om in de winkel eenvoudig te achterhalen waar je kweekzalm precies vandaan komt.
Daar komt bij: een keurmerk is geen garantie dat het goed gaat met de kweekzalm. Ook in ASC-gecertificeerde kwekerijen is het de afgelopen jaren regelmatig mis gegaan. Met massale sterfte voor vele miljoenen zalmen (nog voor de slacht) en ernstige hygiëneproblemen tot gevolg. Maar zelfs dán verliest een kwekerij niet automatisch zijn certificaat.
Keurmerken wekken bij consumenten de indruk dat alles in de zalmkwekerij in orde is. Maar noch ASC, noch GGN garandeert een diervriendelijke houderij. Consumenten en retailers mogen niet blindelings op een keurmerk vertrouwen, en certificeerders moeten ervoor zorgen dat waar een keurmerk op zit, er ook daadwerkelijk duurzame zalm in zit.
Eerste succes geboekt... Beet!
Onze campagne heeft al succes. Door druk van foodwatch gaat Lidl de verpakkingen van kweekzalm herzien en transparanter communiceren. Lidl Nederland heeft ons in een reactie laten weten: "Om maximale transparantie te garanderen herzien we momenteel zo snel als mogelijk de verpakkingen van alle zalmproducten in alle landen. De verbetering omvat de integratie van het GGN-logo, de toelichtende teksten boven de QR-code en de inhoud op de bijbehorende landingspagina. Dit geldt ook voor de producten in Nederland." Goed nieuws, wat ons betreft! We blijven uiteraard volgen of de aangepaste teksten straks echt duidelijker zijn.
Jumbo en Albert Heijn passen hun verpakkingen niet aan en geven in hun reacties (zie kaders onderaan deze pagina) aan te handelen naar de bestaande wet- en regelgeving. Dat de verpakkingen veranderen is een goede stap m.b.t. transparantie, maar dat verandert nog niks aan het leven van de tientallen miljoenen kweekzalmen. We zijn er dus nog niet, en kunnen alle steun gebruiken in onze petitie!
En in andere foodwatch-landen?
Onze aanpak in Nederland staat niet op zichzelf. Bij foodwatch in Duitsland zijn er onlangs ook concrete resultaten geboekt: Lidl Duitsland heeft de Nautica-zalm met het gele GGN-logo en de claim "verantwoorde productie" sinds eind juni helemaal uit het koelvak gehaald. Producent Tinema GmbH beloofde de omstreden teksten "milieuvriendelijk en volgens sociale normen geproduceerd" en "afkomstig uit verantwoorde viskweek" uiterlijk eind oktober van de verpakkingen van het merk Meine Lieblinge te halen (verkocht bij o.a. supermarktketenRewe).
Niet zomaar milieuclaim maken
Voor milieureclame gelden trouwens strenge regels: de hoogste Duitse rechter (Bundesgerichtshof) oordeelde in 2024 dat bedrijven bij milieuclaims altijd ondubbelzinnig moeten uitleggen wat de gebruikte termen betekenen. Onze Duitse collega's zien in de onduidelijke zalmreclame dan ook een overtreding van de wet tegen oneerlijke concurrentie, en zijn inmiddels een juridisch traject ingegaan.
Ook in Nederland gelden trouwens strenge regels voor dit soort duurzaamheidsclaims. De ACM houdt hier toezicht op en heeft een Leidraad Duurzaamheidsclaims opgesteld: claims moeten juist, duidelijk, specifiek en onderbouwd zijn, en keurmerken mogen consumenten niet in verwarring brengen. Bedrijven die zich er niet aan houden, riskeren een boete. En er komt nog strengere EU-wetgeving aan: vanaf september gelden er nieuwe regels voor duurzaamheidsclaims en -keurmerken, waarvoor de Nederlandse implementatiewet al is aangenomen.
Wat wij blijven doen
We zijn blij dat Lidl Nederland verbetering laat zien, en we houden Albert Heijn en Jumbo scherp in de gaten. Heb je zelf een voedselverpakking gezien met een vage duurzaamheidsclaim die je niet kon checken? Laat het ons weten, we horen het graag!
Reactie Jumbo
"We werken binnen bestaande wet- en regelgeving voor wat betreft claims op verpakkingen en maken gebruik van erkende keurmerken. Wij kopen niet in bij kwekerijen die niet voldoen aan onze inkoopeisen voor wat betreft keurmerken/certificering. Daarnaast zijn we continu met onze leveranciers in gesprek over verbeteringen op het gebied van duurzaamheid en dierenwelzijn."
Reactie: Albert Heijn
"Onze eigen merk kweekzalm is ASC-gecertificeerd. ASC-certificering is kwekerij-specifiek, wordt onafhankelijk gecontroleerd en wordt ondersteund door duidelijke handhavingsmaatregelen. De auditrapporten van de onafhankelijke audits van alle ASC-gecertificeerde kwekerijen zijn publiek en te downloaden op de ASC website.
ASC is een geloofwaardig keurmerk en is door Milieu Centraal beoordeeld als een Top Keurmerk.https://www.keurmerkenwijzer.nl/alle-keurmerken/vis-schaal-en-schelpdieren/asc.
Het ASC-keurmerk wordt ondersteund door een Chain of Custody-systeem https://nl.asc-aqua.org/business/de-chain-of-custody-standard/, dat waarborgt dat gecertificeerde visproducten gedurende de hele toeleveringsketen gescheiden blijven van niet-gecertificeerde producten. Dit wordt in elke fase gecontroleerd door middel van audits door een onafhankelijke derde partij. Hoewel op onze verpakkingen niet de exacte kwekerij van herkomst staat vermeld, wordt de traceerbaarheid bij elke stap operationeel gecontroleerd. Zo kunnen onze klanten erop vertrouwen dat het product dat zij kopen afkomstig is van een ASC-gecertificeerde kwekerij.
Wij beoordelen onze producten op juistheid van claims. Op de zalmverpakkingen staan geen claims die niet rechtvaardig zouden zijn, ook gebruiken wij geen QR-codes of andere communicatie die verwijzen naar de kwekerij waar de zalm vandaan komt. Gekweekte vis mag niet duurzaam genoemd worden. Alle ASC gecertificeerde vis wordt aangeduid met ‘verantwoord gekweekt’. Op welke manier gecommuniceerd mag worden en welke claims gemaakt mogen worden ligt vast in de ASC label user guide: https://asc-aqua.org/wp-content/uploads/2026/03/New-ASC-Label-User-Guide.pdf. Albert Heijn volgt deze guide. De etiketten worden door ASC goedgekeurd voordat ze worden gebruikt.
Albert Heijn geldt in Nederland als een van de voorlopers op het gebied van verduurzaming van kweekvis. Albert Heijn vraagt meer dan de keurmerken voor vis en zeevruchten (ASC en MSC). Deze staan beschreven in de WWF basket blueprint for action: https://business.wwf.nl/globalassets/pdf/rapporten/basket/wwf_basket_blueprint_nl_final.pdf.
In samenwerking met WWF-NL hebben wij belangrijke soorten zoals zalm, pangasius, tilapia en garnalen al sinds enkele jaren omgezet naar ASC-certificering. Deze aanpak sluit aan bij de WWF Seafood Basket-benadering, waarbij niet één product maar het volledige visassortiment wordt verduurzaamd. Al jaren hanteert Albert Heijn voor het eigen merk strikte eisen waarbij gekweekte vis ASC-gecertificeerd moet zijn of onder een andere GSSI gebenchmarkte duurzaamheidsstandaard valt. Voor vis en zeevruchten gaat WWF-NL verder dan alleen certificering. De ambitie is dat supermarkten niet alleen duurzame vis inkopen, maar ook actief bijdragen aan herstel van ecosystemen en verduurzaming van de hele keten.
Albert Heijn communiceert transparant over het seafood beleid. Vis, schelp- en schaaldieren - Over Ons"
Dit artikel samengevat in begrijpelijke taal
Foodwatch vindt dat verpakkingen van kweekzalm een te positief beeld geven. Op de verpakking staan woorden als ‘milieuvriendelijk’ en ‘verantwoord’. Ook staan er keurmerken op, zoals ASC en GGN. Daardoor kan het lijken alsof de zalm goed is voor dieren en het milieu. Maar volgens Foodwatch is het vaak heel moeilijk en niet te doen voor een consument om te zien waar de zalm echt vandaan komt. Bij onderzoek door foodwatch naar acht verpakkingen was de kwekerij maar bij drie producten duidelijk te vinden. Ook informatie over zieke vissen en sterfte is voor klanten vaak niet te zien.
Het aanpassen van de verpakkingen is daarom een goede eerste stap, maar volgens Foodwatch is er meer nodig. Klanten moeten makkelijk kunnen zien waar hun zalm is gekweekt en hoe het met de vissen gaat. Foodwatch wil daarom strengere regels, betere controles en duidelijke informatie op de verpakking. Zo kunnen mensen zelf een goede keuze maken. De boodschap is dus: er is iets verbeterd, maar we zijn er nog niet. Door bedrijven en supermarkten aan te spreken, kunnen we samen zorgen voor meer eerlijkheid en betere informatie over kweekzalm.
We hebben nog zat op ons bord: steun ons!
Foodwatch is een 100% onafhankelijke organisatie die elke overheidsfinanciering of donaties van bedrijven weigert. Zo voorkomen we belangenconflicten! Het zijn jullie donaties die onze vrijheid van meningsuiting en acties garanderen om te onderzoeken, alarm te slaan en dingen in beweging te krijgen. Samen maken we een harde vuist. Hartelijk dank voor je steun!
