Wij verbieden niemand iets, al menen sommigen van wel

In Nederland gaat het snel de verkeerde kant op als het om onze gezondheid gaat, zeker als je kijkt naar de cijfers van volwassenen en kinderen met overgewicht, obesitas, orgaanaandoeningen en andere welvaartsziekten.

Dat is geen optelsom van individuele keuzes, maar het resultaat van een voedselomgeving die stelselmatig richting ongezonde consumptie duwt. Met reuzachtige bedrijven met marketingbudgetten die de macht van individuele consumenten ver overstijgen.

Volgens het RIVM (link opent PDF, 303KB) sterven er in Nederland jaarlijks ongeveer 13.000 mensen als direct gevolg van ongezonde voeding, en kost dit de zorg ruim 6 miljard euro per jaar. Ter vergelijking en om het machtsverschil in kaart te brengen: het jaarlijkse wereldwijde marketingbudget van alleen al Coca-Cola was in 2025 5,4 miljard euro.

Junkfood-jungle? Gezonde voedselomgeving!

Daarom voeren we al jaren campagne voor een gezondere voedselomgeving, onder meer in gesprekken met de Tweede Kamer, en zetten we ons in voor goedkopere, gezonde boodschappen, voor btw-vrije groente en fruit en een wet tegen kindermarketing. Simpelweg omdat de gezondheid van een samenleving niet mag afhangen van individuele wilskracht in een omgeving die consumenten overduidelijk richting ongezonde keuzes duwt.

Deze zomer heeft zich dat vertaald in onze actie tegen D'n Dorstlesser: de onbeperkt bij te vullen drinkbeker die de Efteling samen met Coca-Cola aanbiedt. De actie kreeg veel bereik, maar ook een golf van boze reacties op social media en in onze mailbox. Een deel daarvan ging verder dan inhoudelijke kritiek, richting dreigementen en persoonlijke aanvallen. De inhoudelijke kritiek nemen we serieus, en die willen we in deze nieuwsbrief uitleggen.

De strekking van veel reacties: "Bemoei je er niet mee foodwatch, het is toch gewoon een leuk dagje uit?" En: "Mensen mogen toch helemaal zelf weten wat ze drinken?"

Dat laatste is precies waar in onze ogen een misverstand zit. Want dat mensen zelf mogen kiezen wat ze drinken of eten, is nooit ter discussie geweest. Sterker nog, dat is precies het punt waar we als foodwatch vandaan komen en waar we als organisatie voor staan.

"Wat kan u het schelen dat mensen die een dagje uit zijn, op die dag te veel suiker binnenkrijgen via hun frisdrank? Zijn nu werkelijk alle problemen binnen de voedselindustrie opgelost dan wel gerapporteerd dat u zich gaat bezighouden met een dagje vermaak?" 

Wij bekritiseren het systeem, niet het individu!

Wij verbieden niemand iets! Er wordt niemand voorgeschreven wat hij of zij wel of niet mag eten of drinken, niet in de Efteling en niet ergens anders. Wie een hele dag veel frisdrank met suiker wil drinken, moet dat gewoon blijven doen. Daar gaat de actie tegen D'n Dorstlesser niet over.

Het misverstand ontstaat doordat onze kritiek op het hele systeem al snel wordt gezien als kritiek op mensen die er gebruik van maken. Als je zegt dat een all-you-can-drink-beker overconsumptie stimuleert, voelt dat voor sommigen alsof je zegt dat zij fout bezig zijn wanneer ze hem gebruiken. Maar dat is een misvatting: de verantwoordelijkheid ligt hier niet bij de pretparkbezoeker die een leuke dag beleeft. Die ligt bij het bedrijf dat het aanbod zo inricht dat overconsumptie en commerciële merkbinding de standaard worden, en dat daarmee bovendien ingaat tegen zijn eigen publieke belofte. Het gaat ons dus totaal niet om het inperken van keuzevrijheid, het gaat om het zichtbaar maken van een verdienmodel en om bedrijven aan hun eigen afspraken te houden.

Waar het ook over gaat, is de manier waarop D'n Dorstlesser is ontworpen: een beker die de hele dag, elke 45 minuten, na eenmalige betaling van 17 euro vervolgens gratis bijgevuld mag worden. Wie daar maximaal gebruik van maakt, komt met de gesuikerde varianten op 130 suikerklontjes per dag, dat is 520 gram suiker, ruim een halve kilo! Dat is geen neutrale service meer, maar een systeem waarbij overconsumptie wordt beloond. Dat raakt vooral kinderen die een hele dag in het park doorbrengen.

Bekijk ook onze FAQ over de Efteling-actie >>

Transparantie, geen moralisme

Dit is de kern van hoe foodwatch werkt: het gaat niet om het opleggen van een leefstijl, het gaat om het blootleggen van hoe de voedselomgeving is ingericht. We zijn en blijven een kritische, onafhankelijke organisatie die opkomt voor het recht op eerlijk, veilig en gezond eten, en nemen daarbij nooit geld aan van het bedrijfsleven of subsidies vanuit de overheid.

We staan ook altijd open voor de dialoog. Dat de Efteling ons in de media verwijt niet het gesprek aan te willen gaan, strookt niet met de praktijk: de Efteling wil zelf niet op camera reageren, en heeft ook een uitnodiging voor een debat op de radio afgeslagen terwijl wij in de startblokken stonden.

In de afgelopen jaren hebben we ook al actie gevoerd tegen de Coca-Cola suite in het Efteling Hotel en tegen de kindermarketing op frisdrankautomaten met Efteling-figuren. Steeds weer blijkt dat de Efteling, in plaats van de kritiek ter harte te nemen, er een schepje bovenop blijft doen.

Stap voor stap naar gezondere leefomgeving

Dit is precies waarom we blijven doorgaan: niet met losse acties, maar met een stap-voor-stap aanpak richting een gezondere voedselomgeving. Elke stap op zich lijkt klein, maar samen bouwen ze aan een omgeving waarin de gezonde keuze de makkelijke keuze wordt, voor iedereen.