Dierenleed verdient geen keurmerk

Zalm is al decennia een van de meest gegeten vissen door Nederlandse consumenten. Daarbij maakt kweekzalm 95% van de totale verkopen uit, slechts 5% is wilde zalm. In de supermarkt liggen ze er dan ook stralend bij: zalmfilets met een groen ASC- of geel GGN-keurmerk. "Verantwoord gekweekt", "duurzame aquacultuur", "transparant" - op verpakkingen en websites worden consumenten overspoeld met geruststellende woorden Albert Heijn belooft dat de keten "gesloten en daardoor transparant" is en dat ze "precies weten waar de zalm vandaan komt." Jumbo en Lidl sluiten zich daarbij aan. 

Maar dat groene keurmerk zegt minder dan het lijkt. Foodwatch ontdekte dat op ASC-gecertificeerde locaties ernstige misstanden kunnen plaatsvinden, waaronder het bestemmen van ogenschijnlijk levenloze vissen voor menselijke consumptie, zonder dat het certificaat werd ingetrokken. Het keurmerk legitimeert zo een sector die structureel schade aanricht, in plaats van die sector te verbeteren. Voor consumenten wekt het de indruk dat ze een verantwoorde keuze maken. Die indruk klopt niet. 

Foodwatch onderzocht acht kweekzalmproducten met het ASC- of GGN-label die te koop zijn bij Albert Heijn, Lidl en Jumbo. Bij slechts drie van de acht kon uiteindelijk één concrete zalmkwerkerij worden vastgesteld. Voor een gewone consument is die zoektocht nauwelijks te doen. 

En zelfs als je weet waar de zalm vandaan komt, weet je nog niet wát er op die kwekerij gebeurt. Want sterftecijfers, ziekte-uitbraken en inspectieresultaten zijn niet publiekelijk beschikbaar per kwekerij. Die informatie bestaat, maar alleen voor bedrijven, niet voor consumenten. 

Download foodwatch-rapport: "Wat zegt een keurmerk nog?"

De werkelijkheid achter de 'verantwoorde kweek’ is een intensief industrieel systeem. Zalmen leven dicht op elkaar in grote open netkooien op zee. Parasieten, bacteriële en virale ziekten verspreiden zich razendsnel. Om luizen te bestrijden worden vissen blootgesteld aan chemische baden, warmwaterbehandelingen en mechanische reiniging, ingrepen die zelf ook een belangrijke oorzaak van sterfte zijn. 

De cijfers liegen er niet om.  

• In 2023 stierven in Noorwegen alleen al voor de slacht circa 100 miljoen gekweekte zalmen: het hoogste niveau ooit geregistreerd.  
• Tussen 2012 en 2022 stierven wereldwijd minstens 865 miljoen kweekzalmen door massale sterfte.  
• 1 op de 6 zalmen sterft voor de slacht.  

Sterfte is geen uitzondering in dit systeem, het is een ingecalculeerd onderdeel van de productie. 

De ASC- en GGN-keurmerken, die consumenten geruststellen, biedt in de praktijk geen echte garantie. ASC certificeert op bedrijfsniveau, niet per individuele kwekerij. Een zalm kan een deel van zijn leven op een niet-gecertificeerde locatie hebben doorgebracht en toch met een ASC-label op de markt komen. Bovendien is aangetoond dat op ASC-gecertificeerde locaties ernstige misstanden kunnen plaatsvinden, zonder dat het certificaat werd ingetrokken. 

De sector verdient intussen goed aan het vertrouwen dat keurmerken creëren. Nederland importeert jaarlijks voor circa 820 miljoen euro aan zalmproducten, voornamelijk uit Noorwegen. De Nederlandse visverwerkende industrie heeft een omzet van ongeveer 8 miljard euro. ASC zelf haalde in 2024 een inkomen van 16,8 miljoen euro, voornamelijk uit licenties van de gecertificeerde bedrijven. 

De rekening wordt elders betaald. De zalmindustrie vist de oceanen voor de kust van Noordwest-Afrika leeg. Ansjovis, sardines en haring, basisvoedsel voor miljoenen mensen in een regio die kampt met honger, worden weggevist om kweekzalm vet te mesten voor het bord van de westerse consument. 

Het beeld van "verantwoorde kweekzalm" klopt niet, zolang traceerbaarheid tekortschiet, keurmerken geen echte zekerheid bieden en de werkelijke productieomstandigheden voor consumenten verborgen blijven. Foodwatch eist drie concrete maatregelen: 

1. De keurmerken moeten op de schop. Consumenten moeten volledig kunnen traceren op welke kwekerij hun vis is gekweekt en onder welke omstandigheden. Certificering moet per individuele kwekerij plaatsvinden, niet op basis van gemiddelde prestaties binnen een bedrijf.
2. Strengere normen en onaangekondigde controles. Er komen bindende maximale sterftenormen, met structurele en onaangekondigde inspecties door toezichthouders. Overtredingen leiden automatisch tot strenge sancties. Sterftecijfers, ziekte-uitbraken en inspectieresultaten worden per kwekerij openbaar gemaakt. 
3. Verantwoordelijkheid van supermarkten. Retailers varen niet blind op een keurmerk, maar stellen zelf strengere eisen aan hun leveranciers. Ze kopen alleen in bij kwekerijen met aantoonbaar lage sterfte en stoppen met verkoop bij herhaalde overtredingen. 

Teken de petitie tegen keurmerken ASC en GGN!

Meer weten? 

Onze FAQ over kweekzalm

Download hier ons rapport: "Wat zegt een keurmerk nog?"